Povodom Dana zaštite prirode Srbije, koji se obeležava 11. aprila, danas je kod vodopada Ripaljka na Ozrenu upriličeno obeležavanje ovog značajnog datuma, uz akciju uređenja i čišćenja prostora oko jednog od najlepših prirodnih lokaliteta u Srbiji. Aktivnost su sproveli radnici JP „Zelenilo Sokobanja“, koji upravljaju ovim zaštićenim područjem.
Dan zaštite prirode Srbije ustanovljen je 2009. godine usvajanjem Zakona o zaštiti prirode, a za njegovo obeležavanje odabran je upravo 11. april – datum kada je 1949. godine prvi put institucionalno zaštićeno jedno prirodno dobro u našoj zemlji. Reč je o Spomeniku prirode „Velika i Mala Ripaljka“, čime je Sokobanja zauzela posebno mesto u istoriji zaštite prirode u Srbiji i nekadašnjoj Jugoslaviji.
Vodopad Ripaljka nalazi se na planini Ozren, na reci Gradašnici, levoj pritoci Moravice. Ova planinska rečica, nakon izvora, već stotinak metara nizvodno formira dva vodopada – Malu i Veliku Ripaljku. Sam vodopad sastoji se od više kaskada ukupne dužine oko 40 metara, dok visina glavnog vodopada varira u zavisnosti od količine vode i godišnjeg doba. Najimpresivniji je u proleće, kada obiluje vodom, dok tokom letnjih suša može gotovo presušiti.
Naziv „Ripaljka“ potiče od narodnog izraza za skakanje – „ripanje“, što verno opisuje način na koji se voda obrušava niz kaskade. Prema navodima Jovana Cvijića, u vreme kada je zaštićena, Ripaljka je važila za najviši vodopad u Srbiji.
Zanimljivo je da je ovo prirodno dobro stavljeno pod zaštitu nakon što je postojala ideja o izgradnji hidrocentrale na ovom mestu. Radovi su započeti 1947. godine, sa ciljem snabdevanja električnom energijom sanatorijuma na Ozrenu i Sokobanje. Međutim, nakon početka isporuke struje 1949. godine, tadašnji Zavod za zaštitu i naučno proučavanje prirodnih retkosti doneo je odluku o zaštiti Male i Velike Ripaljke. Time je započet institucionalni sistem zaštite prirode u Srbiji, a istovremeno je naloženo i uklanjanje hidrocentrale kako bi se očuvala „naučna, estetska i prirodna retkost ovog kraja“.
Spomenik prirode „Ripaljka“ danas ima status zaštićenog prirodnog dobra od izuzetnog značaja, odnosno pripada prvoj kategoriji zaštite. Pod zaštitom je područje izvorišta Gradašnice na Ozrenu, uključujući vodopade, slapove i karakteristične „džinovske lonce“ u koritu reke, na ukupnoj površini od 6,82 hektara. Ovo područje čuva se ne samo zbog svojih prirodnih odlika, već i u interesu nauke, obrazovanja, kulture, rekreacije i turizma.
U međuvremenu, Sokobanja je dobila još dva zaštićena prirodna dobra – planina Rtanj, koja je 2019. godine proglašena Specijalnim rezervatom prirode, kao i „Hrastova šuma u Radenkovcu“, koja je 2022. godine zaštićena kao spomenik prirode.
Obeležavanje Dana zaštite prirode u Srbiji prilika je da se ukaže na značaj očuvanja prirodnih resursa, ali i na odgovornost svih nas u njihovoj zaštiti. Uprkos sve većoj svesti o zaštiti životne sredine, izazovi i dalje postoje, a ovakve akcije predstavljaju važan korak ka očuvanju prirodne baštine za buduće generacije.
Svi mediji koji preuzimaju vesti ili fotografije sa našeg portala dužni su da jasno navedu izvor. U slučaju prenosa integralne vesti, obavezno je dodati izvor i postaviti link ka originalnom članku. Hvala što poštujete autorska prava i doprinosite transparentnom informisanju!